digivoorsprong.nl
Wetgeving & AI Act

AI geletterdheid verplicht, regel het aantoonbaar

De AI-verordening vraagt maatregelen zodat mensen die met AI werken genoeg basiskennis hebben. Wij helpen je dit praktisch vast te leggen voor jezelf, je team en je dossier.

Start met de cursus

Certificaat na succesvolle afronding, uitgegeven door digivoorsprong.nl

In het kort
  • Praktisch
    Concrete voorbeelden uit de Nederlandse praktijk, direct toepasbaar.
  • Onderbouwd
    Helpt invulling geven aan AI-geletterdheid, zoals artikel 4 van de AI Act vraagt.
  • Voor teams
    Rapportage per medewerker, ideaal voor HR en compliance.
  • Praktisch
    Concrete voorbeelden uit de Nederlandse praktijk, direct toepasbaar.
  • Onderbouwd
    Helpt invulling geven aan AI-geletterdheid, zoals artikel 4 van de AI Act vraagt.
  • Voor teams
    Rapportage per medewerker, ideaal voor HR en compliance.

Wat de wet zegt

Artikel 4 legt de verantwoordelijkheid bij de organisatie, niet bij de tool.

Artikel 4 van de AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) geldt sinds 2 februari 2025 voor organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken. Het vraagt maatregelen zodat personeel en andere mensen die namens de organisatie met AI werken genoeg kennis hebben om dat verantwoord te doen.

Sinds 27 juli 2026 geldt een aangepaste formulering. De Digital Omnibus on AI (Verordening (EU) 2026/1744) vraagt maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, waar de oorspronkelijke tekst sprak van het waarborgen van een voldoende niveau. De verplichting zelf is niet vervallen en niet uitgesteld.

Er is geen vaste opleidingsnorm. Je bepaalt zelf welk niveau past bij de context, de risico's, de rol en de kennis die mensen al hebben.

  • Geldt voor iedere organisatie die AI-systemen inzet, van eenmanszaak tot corporate.
  • Vraagt om aantoonbare afspraken: wat leren mensen, wanneer en waar leg je dat vast.
  • Toezichthouders kunnen bij incidenten of controles om bewijs vragen. In Nederland werken de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur en de Autoriteit Persoonsgegevens hierin samen.
  • Er staat geen aparte boete op artikel 4. De sanctiebepalingen van de verordening gelden sinds 2 augustus 2025 en artikel 4 valt onder de algemene categorie overige niet-naleving.

Hoe je het regelt

Maak AI-geletterdheid aantoonbaar zonder onnodige administratie.

  • Basiscursus voor iedereen. Compacte modules over wat AI is, wat het kan en waar de risico's liggen.
  • Toets en certificaat. Na een voldoende eindtoets is er een verifieerbaar certificaat als bewijs.
  • Overzicht per team. Zie in één dashboard wie klaar is en wie nog moet starten.
  • AVG en privacy meegenomen. Medewerkers leren omgaan met bedrijfsdata, vertrouwelijkheid en verantwoord gebruik.
  • Risico's in gewone taal. Hallucinaties, bias en misbruik worden uitgelegd zonder jargon.
  • Documentatie voor je dossier. Certificaten en voortgang kun je exporteren voor je AI-dossier.

Zo pak je het aan

In vier stappen aantoonbaar AI-geletterd.

  1. Bepaal wie met AI werkt. Inventariseer wie in jouw organisatie AI-tools gebruikt of gaat gebruiken.
  2. Zet mensen op de cursus. Iedereen doorloopt de modules in eigen tempo, op elk apparaat.
  3. Laat de eindtoets maken. Na de toets ontvangt elke deelnemer een verifieerbaar certificaat.
  4. Leg het bewijs vast. Bewaar certificaten in je AI-dossier of exporteer ze voor controles.

Lees ook meer over AI-geletterdheid en de AI Act voor MKB.

Kort samengevat

  • Artikel 4 vraagt maatregelen, geen certificaat, cursus of score.
  • De verplichting geldt sinds 2 februari 2025 voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken, dus ook voor gewone werkgevers die AI gebruiken.
  • Sinds de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744, in werking op 27 juli 2026) is de formulering aangepast: je neemt maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen.
  • Passend betekent: afgestemd op rol, ervaring, opleiding en de context van gebruik.
  • Vastleggen is in de praktijk je bewijs, want een niet-vastgelegde maatregel is onzichtbaar.
Gebruiksverantwoordelijke

Formeel: Een organisatie of persoon die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, anders dan in een persoonlijke, niet-beroepsmatige activiteit.

In gewone taal: Gebruik je AI in je werk of in je bedrijf, dan ben je gebruiksverantwoordelijke. Ook als je de tool niet zelf hebt gebouwd en gewoon een abonnement afneemt.

Vier misvattingen over artikel 4

  • Misvatting: Er is een verplichte cursus.

    Wat er feitelijk geldt: De verordening schrijft geen cursus voor, maar wel maatregelen die passend zijn bij rol en context. Een interne instructie kan een maatregel zijn, mits die aansluit bij het feitelijke gebruik en is vastgelegd.

  • Misvatting: Je moet een certificaat kunnen laten zien.

    Wat er feitelijk geldt: Er is geen wettelijk verplicht certificaat of examen. Een certificaat is een hulpmiddel om vast te leggen dat iemand een opleiding met toets heeft afgerond, geen wettelijke eis.

  • Misvatting: Je moet AI-geletterdheid meten met een score.

    Wat er feitelijk geldt: Er is geen voorgeschreven meetinstrument of scoringsmodel. Aannemelijk maken dat je passende maatregelen hebt genomen is wat gevraagd wordt.

  • Misvatting: Elk bedrijf moet een AI-officer aanstellen.

    Wat er feitelijk geldt: De verordening kent geen verplichte AI-functionaris voor gewone gebruiksverantwoordelijken. Wel is het praktisch om één persoon aanspreekbaar te maken voor vragen en afspraken.

Zes stappen om er praktisch aan te voldoen

  1. 1Breng in kaart welke AI-tools feitelijk worden gebruikt, door welke rollen en voor welke taken.
  2. 2Bepaal per rol welke kennis passend is, rekening houdend met ervaring, opleiding en context.
  3. 3Kies passende maatregelen: instructie, cursus, werkinstructie of een combinatie.
  4. 4Leg een korte interne richtlijn vast: welke tools, welke gegevens niet, wie beslist bij twijfel.
  5. 5Registreer wie welke maatregel heeft doorlopen en wanneer.
  6. 6Beoordeel jaarlijks opnieuw, en extra bij nieuwe tools of nieuw gebruik.

Voorbeeldsituatie, illustratief

HR-manager bij een organisatie met veertig medewerkers

Wil vastleggen dat de organisatie aan artikel 4 werkt, maar weet niet wat voldoende is en wil geen onnodig zware regeling.

Wat bepaalt of dit verantwoord is?

  • Wie gebruikt AI daadwerkelijk, en waarvoor?
  • Welke rollen nemen beslissingen die mensen raken?
  • Wat is er nu al geregeld, ook informeel?

Afweging: Voor het merendeel van de medewerkers volstaat een basisinstructie plus een leesbare richtlijn. Voor rollen die AI dagelijks gebruiken of die beslissingen over mensen voorbereiden, is een volledige opleiding met toets verdedigbaar. Het verschil onderbouwen is belangrijker dan iedereen hetzelfde aanbieden.

Wil je de maatregelen en de vastlegging in één keer regelen?

Bekijk de praktische cursusRegel AI-geletterdheid voor je team

Verder lezen

Bronnen

Laatst inhoudelijk gecontroleerd op Geschreven door Redactie digivoorsprong.nl

Deze pagina geeft algemene informatie op basis van de op de controledatum geldende officiële bronnen. Het is geen juridisch advies over jouw specifieke situatie. Bij twijfel over de toepassing binnen jouw organisatie, laat je situatie beoordelen door een juridisch adviseur.

FAQ

Veelgestelde vragen

Zet de volgende stap

Regel AI-geletterdheid aantoonbaar

Start met de cursus en leg voor jezelf en je team vast dat de basis rond AI-geletterdheid op orde is.

Start met de cursus