Niet met een stempel of een verplicht examen, maar met een eigen, sober dossier van wat je hebt geregeld. Dit is hoe zo'n dossier eruit kan zien.
Laatst inhoudelijk gecontroleerd op Geschreven door Redactie digivoorsprong.nl
Kort antwoord
AI-geletterdheid maak je aantoonbaar met een eigen interne registratie: wat jullie met AI doen, wie het gebruikt, welke maatregelen je hebt genomen, wie eraan heeft deelgenomen, welke afspraken er gelden en wanneer je dat laatst hebt herzien. De AI-verordening schrijft geen vorm, certificaat of examen voor. De Europese Commissie geeft in haar toelichting aan dat een interne registratie van maatregelen volstaat.
Kort samengevat
Er is geen wettelijk voorgeschreven certificaat, test of scoringsmodel.
Wel moet je maatregelen nemen, en die zijn in de praktijk alleen zichtbaar als je ze vastlegt.
Een dossier van zes onderdelen is voor de meeste MKB-organisaties voldoende.
Een certificaat is bewijs van een afgeronde opleiding met toets, geen bewijs van naleving.
Zonder herbeoordeling verandert je dossier in een momentopname zonder waarde.
Wat vraagt de wet precies?
Artikel 4 van de AI-verordening (EU) 2024/1689 vraagt van organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken dat zij maatregelen nemen zodat hun personeel en andere personen die namens hen met AI werken een voldoende niveau van AI-geletterdheid hebben. Daarbij moet rekening worden gehouden met kennis, ervaring, opleiding, de context van gebruik en de personen op wie de AI-systemen worden toegepast.
Het dossier in zes onderdelen
Dit model is een praktisch hulpmiddel van digivoorsprong.nl, geen voorgeschreven format. Voor veel kleine organisaties past het geheel op een paar pagina's.
1. Beschrijving van jullie AI-gebruik
Welke tools worden gebruikt, door welke rollen, voor welke taken, en in welke omgeving. Zonder dit overzicht kun je geen enkele maatregel onderbouwen.
2. Rollen en benodigd kennisniveau
Per rol wat iemand moet weten en kunnen. Dit maakt aannemelijk dat je rekening houdt met kennis, ervaring, opleiding en de context waarin AI wordt gebruikt.
3. Genomen maatregelen
Instructie, cursus, interne richtlijn, werkinstructies, overleg. Met datum, doelgroep en inhoud. Ook een interne sessie is een maatregel, mits vastgelegd.
4. Deelname en afronding
Wie welke maatregel heeft doorlopen en wanneer. Een deelnemerslijst of certificaat met datum volstaat. Houd dit sober en privacyvriendelijk: geen scores op individueel niveau bewaren dan nodig is.
5. Interne afspraken over AI-gebruik
De richtlijn zelf: welke tools, welke gegevens niet, welke taken wel en niet, wie beslist bij twijfel, wie eindverantwoordelijk is. Eén leesbare pagina werkt beter dan een dik beleidsstuk.
6. Herbeoordeling
Wanneer je de afspraken en maatregelen opnieuw hebt bekeken, en wat je hebt gewijzigd. Dit laat zien dat het geen eenmalige actie was.
Wat een certificaat wel en niet betekent
Wat het wel is
Vastlegging dat iemand een opleiding heeft afgerond met een toets.
Een datum en een inhoudsomschrijving die je in je dossier kunt opnemen.
Een controleerbaar document, bij ons via QR-verificatie.
Bruikbaar bij vragen van klanten of opdrachtgevers.
Wat het niet is
Geen wettelijk verplicht document.
Geen goedkeuring of erkenning door een toezichthouder.
Geen bewijs dat jouw organisatie volledig aan de verordening voldoet.
Geen vervanging van interne afspraken over AI-gebruik.
Rollen en kennisniveau
Onderdeel 2 van het dossier vraagt om een onderbouwing per rol. Deze matrix kun je als vertrekpunt gebruiken en aanpassen aan jullie situatie.
AI-geletterdheid per rol
Niet iedere medewerker heeft dezelfde kennis nodig. Deze matrix is een praktisch hulpmiddel van digivoorsprong.nl om per rol te bepalen wat passend is. De AI-verordening schrijft geen rolindeling voor, maar vraagt wel om rekening te houden met kennis, ervaring, opleiding en de context waarin AI wordt gebruikt.
AI-geletterdheid per rol, met gebruik, benodigde kennis, risico's, opleidingsbehoefte en controle
Rol
AI-gebruik
Benodigde kennis
Risico's
Opleidingsbehoefte
Controle
Incidentele gebruiker
Gebruikt generatieve AI af en toe, bijvoorbeeld voor een tekst of een samenvatting.
Basis: wat AI wel en niet kan, hallucinaties, wat je niet invoert.
Onjuiste informatie overnemen, per ongeluk gevoelige gegevens invoeren.
Korte basisinstructie plus een duidelijke interne richtlijn.
Zelfcontrole op feiten, altijd eigen eindverantwoordelijkheid.
Frequente gebruiker
Gebruikt AI dagelijks in vaste werkstappen, bijvoorbeeld in marketing, support of administratie.
Basis plus prompttechniek, outputbeoordeling, broncontrole, datakeuzes per tool.
Systematische fouten in terugkerende workflows, sluipende afhankelijkheid.
Volledige cursus plus periodieke bijpraatmomenten over nieuwe tools.
Vaste controlestap in de workflow, steekproeven op uitkomsten.
Leidinggevende of proceseigenaar
Bepaalt of en hoe AI in een proces wordt gebruikt.
Basis plus risico-afweging, de rol van de organisatie (aanbieder of gebruiksverantwoordelijke) en interne afspraken.
Onbedoeld risicovolle toepassingen goedkeuren, geen vastlegging van maatregelen.
Cursus plus governance-onderdelen: beleid, goedkeuring, vastlegging.
Beoordeelt nieuwe toepassingen, legt maatregelen vast, herziet periodiek.
Technische gebruiker
Bouwt, koppelt of configureert AI-onderdelen, bijvoorbeeld via API's of agents.
Basis plus datastromen, logging, toegangsrechten en gedrag bij fouten.
Gegevens laten weglekken via integraties, ongecontroleerde automatisering.
Cursus plus technische en juridische diepgang voor de eigen toepassing.
Technische waarborgen, testen, menselijke tussenstap bij impactvolle acties.
Incidentele gebruiker
AI-gebruik
Gebruikt generatieve AI af en toe, bijvoorbeeld voor een tekst of een samenvatting.
Benodigde kennis
Basis: wat AI wel en niet kan, hallucinaties, wat je niet invoert.
Risico's
Onjuiste informatie overnemen, per ongeluk gevoelige gegevens invoeren.
Opleidingsbehoefte
Korte basisinstructie plus een duidelijke interne richtlijn.
Controle
Zelfcontrole op feiten, altijd eigen eindverantwoordelijkheid.
Frequente gebruiker
AI-gebruik
Gebruikt AI dagelijks in vaste werkstappen, bijvoorbeeld in marketing, support of administratie.
Benodigde kennis
Basis plus prompttechniek, outputbeoordeling, broncontrole, datakeuzes per tool.
Risico's
Systematische fouten in terugkerende workflows, sluipende afhankelijkheid.
Opleidingsbehoefte
Volledige cursus plus periodieke bijpraatmomenten over nieuwe tools.
Controle
Vaste controlestap in de workflow, steekproeven op uitkomsten.
Leidinggevende of proceseigenaar
AI-gebruik
Bepaalt of en hoe AI in een proces wordt gebruikt.
Benodigde kennis
Basis plus risico-afweging, de rol van de organisatie (aanbieder of gebruiksverantwoordelijke) en interne afspraken.
Risico's
Onbedoeld risicovolle toepassingen goedkeuren, geen vastlegging van maatregelen.
Opleidingsbehoefte
Cursus plus governance-onderdelen: beleid, goedkeuring, vastlegging.
Controle
Beoordeelt nieuwe toepassingen, legt maatregelen vast, herziet periodiek.
Technische gebruiker
AI-gebruik
Bouwt, koppelt of configureert AI-onderdelen, bijvoorbeeld via API's of agents.
Benodigde kennis
Basis plus datastromen, logging, toegangsrechten en gedrag bij fouten.
Risico's
Gegevens laten weglekken via integraties, ongecontroleerde automatisering.
Opleidingsbehoefte
Cursus plus technische en juridische diepgang voor de eigen toepassing.
Controle
Technische waarborgen, testen, menselijke tussenstap bij impactvolle acties.
Voorbeeldsituatie
Voorbeeldsituatie, illustratief
Directeur van een bedrijf met twaalf medewerkers
Een grote opdrachtgever vraagt in een leveranciersvragenlijst hoe het bedrijf AI-geletterdheid heeft geregeld. Er is wel met AI gewerkt, maar niets vastgelegd.
Wat bepaalt of dit verantwoord is?
Welke tools worden feitelijk gebruikt, en door wie?
Is er al iets gedaan, zoals een interne uitleg of een cursus?
Wie houdt de afspraken actueel als er een nieuwe tool bijkomt?
Afweging: De snelste route is niet direct een cursus inkopen, maar eerst een uur besteden aan het overzicht: tools, rollen, wat er al is gedaan. Daarna een korte interne richtlijn vastleggen en de opleiding richten op de rollen die AI dagelijks gebruiken. De vragenlijst wordt dan beantwoord met een dossier dat klopt, in plaats van met een certificaat zonder context.
Veelgestelde vragen
Moet je AI-geletterdheid kunnen aantonen?
De AI-verordening schrijft geen specifieke vorm van bewijs voor. Wel moet je als organisatie maatregelen nemen zodat medewerkers voldoende AI-geletterd zijn. Bij vragen van een toezichthouder, klant of opdrachtgever is een eigen interne registratie van die maatregelen in de praktijk je bewijs.
Is een certificaat verplicht?
Nee. Er is geen wettelijk verplicht certificaat of examen voor AI-geletterdheid. Een certificaat is een handig hulpmiddel om vast te leggen dat iemand een opleiding heeft afgerond met een toets, maar het is geen wettelijke eis en geen bewijs van naleving op zichzelf.
Hoe vaak moet je dit herhalen?
Er is geen voorgeschreven interval. Omdat tools en gebruik snel veranderen, is een jaarlijkse herbeoordeling van je afspraken en een moment voor nieuwe medewerkers en nieuwe tools een verdedigbare werkwijze.
Wil je onderdeel 3 en 4 van het dossier in één keer regelen, met toets en verifieerbaar certificaat?
Deze pagina geeft algemene informatie op basis van de op de controledatum geldende officiële bronnen. Het is geen juridisch advies over jouw specifieke situatie. Bij twijfel over de toepassing binnen jouw organisatie, laat je situatie beoordelen door een juridisch adviseur.
